Η Επιτυχία της Ψυχοθεραπείας Ανεξάρτητα από τον Θεωρητικό της Προσανατολισμό

της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου MSc.

Μία από τις πιο έγκυρες και επιδραστικές μετα-αναλύσεις στην ιστορία της σύγχρονης ψυχοθεραπείας είναι η έρευνα των Flückiger, Del Re, Wampold, & Horvath (2018) με τίτλο «The Alliance in Adult Psychotherapy: A Meta-Analytic Synthesis».

Το Υπόβαθρο της Έρευνας

Οι ερευνητές συγκέντρωσαν και επεξεργάστηκαν δεδομένα από 295 ανεξάρτητες μελέτες που δημοσιεύτηκαν σε ένα εύρος 40 ετών (1978–2017). Το δείγμα ήταν τεράστιο, καθώς περιλάμβανε πάνω από 30.000 θεραπευόμενους ενηλίκους, καλύπτοντας τόσο τις κλασικές διά ζώσης όσο και τις διαδικτυακές (Internet-based) παρεμβάσεις.

Τα Κύρια Συμπεράσματα

1.    Η Συμμαχία είναι ο πιο σταθερός προγνωστικός δείκτης επιτυχίας: Η ποιότητα της θεραπευτικής συμμαχίας (alliance) συσχετίζεται άμεσα και ακλόνητα με τη θετική έκβαση της θεραπείας. Η γενική στατιστική συσχέτιση για τη διά ζώσης ψυχοθεραπεία βρέθηκε στο r = 0.278 (ένα μέγεθος ιδιαίτερα ισχυρό και εύρωστο για τα δεδομένα των κοινωνικών επιστημών).

2.    Καθολικότητα (Invariance): Το πιο κρίσιμο εύρημα της μετα-ανάλυσης είναι ότι αυτή η θετική σχέση συμμαχίας-αποτελέσματος παραμένει σταθερή και αμετάβλητη, ανεξάρτητα από:

o   Την ψυχοθεραπευτική προσέγγιση / σχολή: Είτε ο θεραπευτής εφαρμόζει Γνωσιακή-Συμπεριφορική, είτε Ψυχοδυναμική, Συστημική, Ανθρωπιστική ή οποιοδήποτε άλλο μοντέλο, η βαρύτητα της συμμαχίας παραμένει ακριβώς η ίδια.

o   Τα χαρακτηριστικά του θεραπευόμενου: Το αποτέλεσμα ισχύει οριζόντια, ανεξάρτητα από τη διάγνωση, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων ή το κοινωνικό υπόβαθρο του ανθρώπου.

o   Την πηγή αξιολόγησης: Η συσχέτιση παραμένει ισχυρή είτε η συμμαχία αξιολογείται υποκειμενικά από τον ίδιο τον θεραπευόμενο, είτε από τον θεραπευτή, είτε αντικειμενικά από εξωτερικούς παρατηρητές που βλέπουν βίντεο των συνεδριών.

o   Γεωγραφικούς και πολιτισμικούς παράγοντες: Τα ευρήματα επαληθεύονται διαπολιτισμικά σε διαφορετικές χώρες και κουλτούρες.

Πώς Μετριέται η Θεραπευτική Συμμαχία

Στην έρευνα της ψυχοθεραπείας, η θεραπευτική συμμαχία δεν μετριέται ως μια γενική «αίσθηση συμπάθειας», αλλά ως μια δομημένη, δυναμική σχέση. Στη μετα-ανάλυση των Flückiger κ.ά. (2018), η πλειονότητα των ερευνών βασίστηκε στο κλασικό τριμερές μοντέλο του Edward Bordin (1979).

Η συμμαχία μετριέται μέσα από ειδικά ερωτηματολόγια (κλίμακες Likert) που αξιολογούν τρεις πολύ συγκεκριμένους πυλώνες:

1ος Πυλώνας Συμμαχίας: Συμφωνία στους Στόχους

Τι εξετάζει η μέτρηση: Κατά πόσο θεραπευτής και θεραπευόμενος συμφωνούν στο πού πηγαίνει η θεραπεία και ποιο είναι το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Πρακτικό παράδειγμα ερώτησης: «Ο θεραπευτής μου και εγώ εργαζόμαστε για την επίτευξη κοινών στόχων.»

2ος Πυλώνας Συμμαχίας: Συμφωνία στα Καθήκοντα

Τι εξετάζει η μέτρηση: Κατά πόσο συμφωνούν στο πώς θα φτάσουν εκεί (π.χ. αν οι τεχνικές, οι συζητήσεις ή οι ασκήσεις βγάζουν νόημα και για τους δύο).

Πρακτικό παράδειγμα ερώτησης: «Πιστεύω ότι οι δραστηριότητες που κάνουμε στις συνεδρίες είναι χρήσιμες για μένα.»

3ος Πυλώνας Συμμαχίας: Συναισθηματικός Δεσμός

Τι εξετάζει η μέτρηση: Το επίπεδο της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, του σεβασμού, της ασφάλειας και της αυθεντικής αποδοχής.

Πρακτικό παράδειγμα ερώτησης: «Αισθάνομαι ότι ο θεραπευτής μου με εκτιμά και με καταλαβαίνει πραγματικά.»

Τα Εργαλεία Μέτρησης

Στις 295 μελέτες που αναλύθηκαν, χρησιμοποιήθηκαν κυρίως τρία εργαλεία:

·        WAI (Working Alliance Inventory): Το εργαλείο αναφοράς. Υπάρχει σε πλήρη μορφή (36 ερωτήσεις) και σε σύντομη (WAI-S, 12 ερωτήσεις). Χαρτογραφεί επακριβώς τους τρεις παραπάνω πυλώνες του Bordin.

·        HAq (Helping Alliance Questionnaire): Εστιάζει περισσότερο στην υποκειμενική αίσθηση του θεραπευόμενου ότι «λαμβάνει ουσιαστική βοήθεια» και ότι ο θεραπευτής είναι ικανός.

·        CALPAS (California Psychotherapy Alliance Scale): Αξιολογεί επιπλέον τη θεραπευτική δέσμευση του ίδιου του θεραπευόμενου και την ικανότητά του να εργάζεται κάτω από στρες.

Από Ποια Σκοπιά Μετριέται η Συμμαχία

Η μέτρηση γίνεται πάντα σε διαφορετικές εκδοχές του ίδιου ερωτηματολογίου, ανάλογα με το ποιος απαντάει:

1. Η εκδοχή του Θεραπευόμενου (Client version): Ο θεραπευόμενος συμπληρώνει ανώνυμα το ερωτηματολόγιο (συνήθως μετά την 3η ή 5η συνεδρία).

2. Η εκδοχή του Θεραπευτή (Therapist version): Ο θεραπευτής απαντά στις ίδιες ερωτήσεις, αποτιμώντας πώς βλέπει εκείνος τη σχέση.

3. Η εκδοχή του Παρατηρητή (Observer version): Ανεξάρτητοι κριτές/ψυχολόγοι παρακολουθούν βίντεο ή ηχογραφήσεις των συνεδριών και βαθμολογούν τη συμμαχία βάσει αντικειμενικών δεικτών (π.χ. διακοπές λόγου, σωματική γλώσσα, τόνος φωνής).

Το πιο αποκαλυπτικό εύρημα: Η μετα-ανάλυση επιβεβαίωσε ότι η υποκειμενική βαθμολογία του θεραπευόμενου είναι εκείνη που προβλέπει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια την επιτυχία της θεραπείας.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα κι αν ο θεραπευτής πιστεύει ότι εφαρμόζει το «τέλειο πρωτόκολλο» μιας σχολής, αν ο θεραπευόμενος δεν αισθάνεται τη συμμαχία στο δικό του βίωμα, η θεραπεία στατιστικά θα αποτύχει.

Πότε Μετριέται η Συμμαχία

Η μέτρηση γίνεται σχεδόν πάντα νωρίς στη θεραπευτική διαδικασία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ποιότητα της συμμαχίας που εδραιώνεται μέχρι την 5η συνεδρία είναι ο πιο ισχυρός δείκτης για το αν ο άνθρωπος θα ολοκληρώσει τη θεραπεία του με επιτυχία ή αν θα εγκαταλείψει πρόωρα τη διαδικασία (dropout).

Πηγή:

Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172

Ιωάννα Τριπερίνα

Ψυχολόγος MSc

Επιστροφή στην Αρθρογραφία